การตะยัมมุม ตอนที่ 2


 โดย อ.อับดุลลอฮฺ สุไลหมัด

 

กรณีที่อนุโลมให้ทำตะยัมมุมแทนการอาบน้ำละหมาดและการอาบน้ำฆุสลฺ

1.เมื่อเจ็บป่วย ไม่สามารถใช้น้ำได้ เช่น มีบาดแผลหรือเกรงว่าเมื่อใช้น้ำแล้วอาจทำให้อาการกำเริบหนักขึ้น หรือหายช้าลง ท่านญาบิรอิบนุอับดิลลาฮ์ร่อฎิยัลลอฮุอันฮุรายงานว่า (ในระหว่างที่พวกเราเดินทางนั้นมีชายคน หนึ่งประสบอุบัติเหตุศีรษะแตกเป็นแผลฉกรรจ์ และในคืนนั้นเขาฝันเปียก ต้องอาบน้ำยกหะดัษเขาจึงสอบถาม จากเพื่อน ๆ ที่ร่วมเดินทางว่า เขาสามารถทำตะยัมมุมแทนการอาบน้ำได้หรือไม่ ? ทุกคนพากันตอบว่าไม่สามารถ ทำตะยัมมุมแทนได้เพราะมีน้ำ เขาจึงต้องอาบน้ำและอาการกำเริบทรุดหนักและเสียชีวิตในที่สุด เมื่อท่าน รอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัมทราบเรื่องที่เกิดขึ้น ท่านจึงกล่าวตำหนิพวกเขาและชี้แจงว่า

إِنَّمَا كَانَ يَكْفِيهِ أَنْ يَتَيَمَّمَ وَيَعْصِرَأَوْيَعْصِبَ عَلَى جُرْحِهِ خِرْقَةً ثُمَّ يَمْسَحَ عَلَيْهَا وَيَغْسِلَ سَائِرَ جَسَدِهِ

"ย่อมเป็นการเพียงพอแล้วที่เขาจะทำตะยัมมุมแทน และคาดผ้าปิดบาดแผลไว้ แล้วใช้น้ำลูบบนผ้า นั้นแทน จากนั้นก็อาบน้ำให้ทั่วร่างกายตามปกติ"

บันทึกโดยอาบูดาวูด

( นักวิชาการส่วนหนึ่งวิจารณ์หะดีษบทนี้ว่า ฎออีฟ คืออ่อนไม่ผ่านเกณฑ์หรือมาตรฐานการพิจารณาหะดีษ )

2.เมื่อไม่มีน้ำหรือขาดแคลนน้ำ หรือมีน้ำเหลือไว้เฉพาะบริโภคดื่มกินเท่านั้นไม่เพียงพอสำหรับอาบน้ำละหมาด หรืออาบน้ำฆุสลฺ ท่านอิมรอนอิบนุหุศ็อยน ฺร่อฎิยัลลอฮุอันฮุได้รายงานไว้ว่าว่าในระหว่างที่พวกเราเดินทางไป พร้อมกับรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัมมีชายคนหนึ่งไม่ได้ร่วมละหมาดญะมาอะฮ์ด้วย เพราะมีหะดัษ ใหญ่ (ญะนาบะฮ์) แต่เขาไม่มีน้ำพอสำหรับอาบยกหะดัษ เมื่อท่านรอซูลุลลอฮ์ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัมทราบ จึงกล่าวว่า

عَلَيْكَ بِالصَّعِيدِ فَإِنَّهُ يَكْفِيكَ

"ท่านต้องใช้ดินฝุ่นแทนดินฝุ่นถือว่าพอเพียงสำหรับให้ท่านใช้ทำความสะอาดตัวแล้ว"

บันทึกโดยอัลบุคอรีย์และมุสลิม

ท่านอาบูซัรรฺอัลฆิฟารีย์ ร่อฎิยัลลอฮุอันฮุรายงานว่า ท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัมกล่าวว่า

إِنَّ الصَّعِيدَ الطَّيِّبَ طَهُورُ الْمُسْلِمِ وَإِنْ لَمْيَجِدْ الْمَاءَ عَشْرَ سِنِينَ

"แท้จริงดินฝุ่นที่สะอาดนั้นใช้ทำความสะอาดแทนน้ำได้สำหรับมุสลิม แม้ว่าเขาจะไม่มีน้ำเป็นระยะเวลา ถึง10ปีก็ตาม"

บันทึกโดยอะหมัด,อาบูดาวูด,อัดติรมิซีย์และอันนะซาอีย

3.เมื่อไม่สามารถใช้น้ำได้ตามปกติ เช่น เมื่อน้ำนั้นร้อนจัดหรือเย็นจัด เกรงว่าจะได้รับอันตรายหากใช้น้ำนั้น ท่านอัมรุบนุลอาศร่อฎิยัลลอฮุอันฮุรายงานว่า " คืนหนึ่งในระหว่างสงครามซาตุสซะลาซิล( ฮ.ศ.ที่ 8 ) ฉันฝันเปียก และคืนนั้นอากาศหนาวจัดมาก ฉันเกรงว่าถ้าหากฉันอาบน้ำวาญิบในคืนนั้นแล้วฉันต้องล้มป่วยอย่างแน่นอน ฉันจึงทำตะยัมมุมแทนและออกไปนำละหมาดซุบหฺในตอนเช้ามืด เมื่อท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะ ซัลลัมทราบเรื่อง ท่านจึงสอบถามฉันว่าทำไมฉันจึงทำเช่นั้น ฉันตอบว่า ก็เพราะอัลลอฮ์ ซุบฮานะฮูวะตะอาลา สั่งใช้ไว้ว่า

وَلاَ تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ إِنَّ اللهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا

" และพวกท่านอย่าฆ่าตัวเอง แท้จริงอัลลอฮ์นั้นทรงเมตตากรุณาต่อพวกท่านยิ่งนัก"ซูเราะฮ์อันนิซาอฺ อายะฮ์ที่ 29ฉันจึงตัดสินใจทำตะยัมมุม เมื่อท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัม ได้ยินเช่นนั้น จึงหัวเราะขำ และไม่พูดตำหนิอะไรฉันเลยแม้แต่น้อย"

บันทึกโดยอะหมัด,อาบูดาวูดและอัลฮากิม

ข้อควรระวัง

1.ฝุ่นที่ใช้ทำตะยัมมุม(ตามทรรศนะที่ถูกต้อง) ต้องเป็นฝุ่นจากดินที่สะอาดและแห้งเท่านั้น ท่านหุซัยฟะฮ์ อิบนุลยะมาน ร่อฎิยัลลอฮุอันฮ ุรายงานว่าท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัม กล่าวว่า

وَجُعِلَتْ تُرْبَتُهَا لَنَاطَهُورًا إِذَا لَمْ نَجِدْ الْمَاءَ

"และดินฝุ่นบนพื้น(ดิน)นั้นถูกบัญญัติให้เป็นสิ่งที่ใช้ทำความสะอาดได้ เมื่อพวกท่านไม่มีน้ำ"

บันทึกโดยมุสลิม

ยกเว้นกรณีพื้นที่หรือภูมิประเทศนั้นๆไม่มีดินฝุ่น จึงจะอนุโลมให้ใช้ทราย,ลูกรัง,กรวดหรืออื่นๆแทนได้ ท่านอา บูฮุรอยเราะฮ์ ร่อฎิยัลลอฮุอันฮุรายงานว่า มีชายชาวอาหรับ(เบดูอิน)คนหนึ่งถามท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุ อะลัยฮิวะซัลลัมว่า

يَا رَسُوْلَ اللهِ إِنَّا نَكُوْنُ فِيْ الرَّمْلِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ أَوْ خَمْسَةَ أَشْهُرٍفَتَكُوْنُ فِيْنَا النُّفَسَاءُ وَالْحَائِضُ وَالْجُنُبُ، فَمَاتَرَى ؟ قَالَ : عَلَيْكُمْ بِالصَّعِيْدِ

" โอ้ท่านศาสนทูตของอัลลอฮ์ พวกเราไปอาศัยอยู่ในภูมิประเทศที่เป็นทรายล้วน ๆไม่มีน้ำเลย ตลอด ระยะเวลา 4-5 เดือนและในหมู่พวกบางคนเกิดมีนิฟาส,เฮฎ,และญะนาบะฮ์ขึ้น ท่านเห็นว่าพวกเราควร ต้องทำอย่างไร ? ท่านรอซูลุลลอฮ์ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัมตอบว่า " เมื่อเป็นเช่นนั้นพวกท่าน จงทำที่พื้น" (คือใช้อะไรก็ได้ที่มีอยู่ที่พื้นบริเวณนั้น)

บันทึกโดยอัลบัยฮะกีย

2.ตบฝุ่นเพียงครั้งเดียว โดยลูบทั้งใบหน้าและมือทั้งสองข้างจนถึงข้อมือเท่านั้น เพราะการตบฝุ่นเพียงครั้งเดียว นั้น มีปรากฏในรายงานที่ถูกต้องที่สุด และได้รับการยอมรับจากบรรดานักวิชาการทั้งหมด ดังรายงานของ ท่านอัมมาร บินยาซิร ร่อฎิยัลลอฮุอันฮุที่ผ่านมาก่อนหน้านี้ ในบันทึกของอัลบุคอรีย์และมุสลิมว่า" ท่านนาบีศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัมเอามือตบลงบนฝุ่นหนึ่งครั้ง" ท่านอัมมารร่อฎิยัลลอฮุอันฮุยังกล่าวยืนยันอีกว่า

سَأَلْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنْ التَّيَمُّمِ فَأَمَرَنِي ضَرْبَةً وَاحِدَةً لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ

" ฉันถามท่านนาบี ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัม ถึงวิธีการตะยัมมุม ท่านจึงใช้ให้ฉันตบฝุ่นเพียงเพียง ครั้งเดียวลูบทั้งใบหน้าและฝ่ามือ"

บันทึกโดยอาบูดาวูด

ท่านมุอาซ บินญะบัล ร่อฎิยัลลอฮุอันฮุรายงานยืนยันอีกว่า

كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَتَيَمَّمُ بِالصَّعِيدِ فَلَمْ أَرَهُ يَمْسَحُ يَدَيْهِ وَوَجْهَهُ إِلا مَرَّةً وَاحِدَةً

" ท่านนาบีศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัมทำตะยัมมุมด้วยดินฝุ่น และฉันไม่เคยเห็นเลยสักครั้งว่าท่าน ลูบมือและหน้านอกจากลูบเพียงครั้งเดียวเท่านั้น"

บันทึกโดยอัดฏ็อบรอนีย

ส่วนการตบฝุ่นสองครั้งหรือการลูบมือจนถึงข้อศอกนั้น มีรายงานไว้เช่นแต่ฎออีฟ (อ่อน) ไม่ตรงตามเกณฑ์ พิจารณารับหะดีษของบรรดานักวิชาการ และหากสมมติว่าหะดีษดังกล่าวนั้นซอเฮี๊ยะหฺ แต่ก็ยังไม่มีน้ำหนักเท่ากับ รายงานของท่านอัมมารบินยาซิรร่อฎิยัลลอฮุอันฮุที่ผ่านมาก่อนหน้านี้ เช่นรายงานจากท่านอับดุลลอฮ์ อิบนุ อุมัรและท่านญาบิรอิบนุอับดิลลาฮ์ร่อฎิยัลลอฮุอันฮุมา ท่านรอซูลุลลอฮ์ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัมกล่าวว่า

التَّيَمُّمُ ضَرْبَتَانِ ضَرْبَةٌ لِلْوَجْهِ وَضَرْبَةٌ لِلْيَدَيْنِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ

"การตะยัมมุมนั้นให้ตบดินฝุ่น 2 ครั้ง ครั้งแรกสำหรับลูบใบหน้า และครั้งที่สองสำหรับลูบมือถึงข้อศอก"

บันทึกโดยอัลฮากิม,อัดฏ็อบรอนีย์และอัดดารุกฏนีย

บรรดานักวิชาการที่เชี่ยวชาญในศาสตร์หะดีษระดับอาวุโสส่วนใหญ่วิพากษ์ว่า หลักฐานเรื่องการตบฝุ่น 2 ครั้งและ ลูบมือถึงข้อศอกนั้น ทุกบทล้วนเป็นหะดีษฎออีฟ ( ضعيف ) มีทั้งอย่างอ่อนธรรมดาและอ่อนมากๆ จึงไม่สามารถ นำมาเป็นหลักฐานได้

ท่านอิบนุอับดิลบัรรฺกล่าวว่า ( ตัวบทหลักฐานที่มีรายงานส่วนใหญ่ระบุว่า การตะยัมมุมนั้นให้ตบฝุ่นเพียงครั้งเดียว และหลักฐานที่รายงานว่าให้ตบฝุ่นสองครั้งนั้นล้วนแต่สับสนวกวนทั้งสิ้น ) ท่านอิบนุดะกีกิลอีดกล่าวสนับสนุนว่า ( มีบ้างที่รายงานว่าตะยัมมุมนั้นต้องตบฝุ่นสองครั้ง แต่รายงานลักษณะนี้ไม่สามารถนำมาเปรียบเทียบหรือโต้แย้ง กับหะดีษของอัมมารที่ซอเฮี๊ยะห์ได้เลย) ท่านอัลค็อฏฏอบีย์กล่าวสรุปว่า ( ทรรศนะของกลุ่มนักวิชาการที่ว่าการ ตะยัมมุมให้ตบฝุ่นเพียงครั้งเดียวนั้นเป็นทรรศนะที่ถูกต้องที่สุด และมีหลักฐานรองรับมากที่สุด )แต่ในตำราฟิกฮ์ มัสฮับทั่ว ๆ ไปหลายๆเล่มได้สรุปวิธีตะยัมมุมไว้ 4 ลักษณะวิธี คือ

ก.   ตบฝุ่น 1 ครั้ง ใช้ลูบหน้าและมือ(ถึงข้อมือ) วิธีนี้ตรงตามซุนนะฮ์ และมีหลักฐานรายงานยืนยันไว้ อย่างถูกต้อง
ข.   ตบฝุ่น 1 ครั้ง ใช้ลูบหน้าและมือทั้งสองข้างจนถึงข้อศอก (หลักฐานสนับสนุนเป็นหะดีษฎออีฟ)
ค.   ตบฝุ่น 2 ครั้ง ใช้ลูบหน้า 1 ครั้ง และลูบมือทั้งสอง(ถึงข้อมือ) อีก 1 ครั้ง (หลักฐานสนับสนุนเป็นหะดีษฎออีฟ)
ง.    ตบฝุ่น 2 ครั้ง ใช้ลูบหน้า 1 ครั้ง และลูบมือทั้งสองจนถึงข้อศอก อีก 1 ครั้ง (หลักฐานสนับสนุนเป็น หะดีษฎออีฟ)

3.เมื่อพบน้ำภายหลังจากทำตะยัมมุมแล้ว (ก่อนปฏิบัติละหมาด) การตะยัมมุมนั้นถือเป็นโมฆะทันที และจำเป็นต้องอาบน้ำละหมาดหรืออาบน้ำฆุสลฺตามปกติ ทั้งนี้เพราะสามารถใช้น้ำได้ตามปกติ ส่วนกรณีพบน้ำ หลังจากทำตะยัมมุมและปฏิบัติละหมาดเรียบร้อยแล้วนั้น ไม่จำเป็นต้องอาบน้ำละหมาดหรือทำละหมาดใหม่ ท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัมกล่าวกับท่านอาซัรร์ว่า

يَا أَبَا ذَرٍّ إِنَّ الصَّعِيدَ الطَّيِّبَ طَهُورٌ وَإِنْ لَمْ تَجِدْ الْمَاءَ إِلَى عَشْرِ سِنِينَ فَإِذَا وَجَدْتَ الْمَاءَ فَأَمِسَّهُ جِلْدَكَ

" โอ้อาบีซัรร์เอ๋ย แท้จริงดินฝุ่นที่สะอาดนั้นใช้ทำความสะอาดได้(ทำตะยัมมุม) ตลอดเวลาที่ท่านไม่มี(ขาดแคลน)น้ำ แต่เมื่อท่านมีน้ำเมื่อใดท่านจงให้น้ำสัมผัสโดนผิวของท่านตามเดิม"

บันทึกโดยอะหมัดและอาบูดาวูด

ท่านอาบูสะอีดอัลคุดรีย์ ร่อฎิยัลลอฮุอันฮุเล่าว่า มีชายสองคนเดินทางไกล ระหว่างทางน้ำหมด จึงทำตะยัมมุม และละหมาดจนเสร็จเรียบร้อย ต่อมาเมื่อทั้งสองออกเดินทางต่อก็พบแหล่งน้ำ ชายคนแรกอาบน้ำละหมาด และทำละหมาดใหม่อีกครั้ง ส่วนชายคนที่สองไม่อาบน้ำละหมาดและละหมาดใหม่เหมือนชายคนแรก เมื่อทั้งสอง เดินทางกลับถึงเมืองมะดีนะฮ์ จึงเล่าเรื่องราวที่เกิดขึ้นให้ท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัมทราบ ท่านรอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัมจึงกล่าวกับชายคนที่ไม่ได้ละหมาดใหม่อีกครั้งว่า

أَصَبْتَ السُّنَّةَ وَأَجْزَأَتْكَ صَلاَتُكَ

" ท่านทำถูกต้องตามซุนนะฮ์ ละหมาดของท่านใช้ได้แล้ว"

และกล่าวกับชายคนที่ละหมาดใหม่ว่า

لَكَ الأَجْرُ مَرَّتَيْنِ

" ส่วนท่านนั้นได้ผลบุญความดีถึง 2 ครั้ง "(คือได้สองเท่า)

จากบันทึกของอาบีดาวูดและอันนะซาอีย

4.กรณีไม่มีทั้งน้ำและดินฝุ่น ไม่สามารถอาบน้ำละหมาด,อาบน้ำฆุสล์และทำตะยัมมุมได้ อนุญาตให้ละหมาดใน สภาพนั้นได้เลย ถึงแม้ว่าร่างกายจะไม่สะอาด มีหะดัษเล็กและใหญ่อยู่ก็ตาม ห้ามทิ้งละหมาดโดยเด็ดขาด อัลลอฮ์ ซุบฮานะฮูวะตะอาลาทรงมีรับสั่งว่า

فَاتَّقُوا اللهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ

" พวกเจ้าจงยำเกรงอัลลอฮ์ให้เต็มกำลังความสามารเถิด"

ซูเราะฮ์อัดตะฆอบุน อายะฮ์ที่ 16

และอัลลอฮ์ ซุบฮานะฮูวะตะอาลาทรงมีรับสั่งอีกว่า

لاَ يُكَلِّفُ اللهُ نَفْسًا إلاَّ وُسْعَهَا

"อัลลอฮ์มิทรงบังคับผู้ใดเกินกว่ากำลังความสามารถของเขา"

ซูเราะฮ์อัลบะกอเราะฮ์ อายะฮ์ที่ 285

และท่านอาบูฮุรอยเราะฮ์ ร่อฎิยัลลอฮุอันฮุ ได้รายงานไว้ว่า รอซูลุลลอฮ์ ศ็อลลัลลอฮุอะลัยฮิวะซัลลัมกล่าวว่า

وَإِذَا أَمَرْتُكُمْ بِأَمْرٍ فَأْتُوا مِنْهُ مَا اسْتَطَعْتُمْ

" เมื่อข้าพเจ้าใช้พวกท่านทำประการใด พวกท่านพึงทำให้เต็มกำลังความสามารถเถิด"

บันทึกโดยอะหมัด,อัลบุคอรีย์และมุสลิม


 ย้อนกลับ ตอนที่ 1

 

 


@ เขียนโดย เว็บมาสเตอร์ warasatussunnah.net  E-mail : warasatussunnah@hotmail.com วันที่ 6 พฤษภาคม 56 เวลา 12.20 น.